ILMIY JURNAL

SURXONDARYO: ILM VA TAFAKKUR

Ilmiy maqolalar va tadqiqotlar jurnali

334
Maqola
535
Muallif
2711
Ko'rishlar
3
Til
Arxiv 2-son (2026) Maqola
Open Access
https://doi.org/10.37547/surxon-2026-2-334

MUSTAQILLIK YILLARIDA OILA-NIKOH SOHASIDAGI DAVLAT SIYOSATI VA QONUNCHILIK: TARIXIY-ETNOLOGIK TAHLIL (BUXORO VILOYATI MISOLIDA)

Shamsiyeva Zilola Askarovna Termiz davlat universiteti Etnografiya, etnologiya va antropologiya mutaxassisligi tayanch doktoranti
Nashr qilingan sana 2026-yil, 2-son
Sahifalar 152-160
Jurnal 2-son (2026)
DOI https://doi.org/10.37547/surxon-2026-2-…
Ko'rishlar 8
PDF Yuklab olish
Abstrakt

Maqolada mustaqillik yillarida (1991–2020) oila-nikoh sohasidagi davlat siyosati va qonunchilikning shakllanish bosqichlari tarixiy-huquqiy tahlil qilinadi. 1998-yilgi Oila kodeksidan boshlab, nikoh yoshini tenglashtirish (2019) va "Mahalla va oilani qoʻllab-quvvatlash vazirligi"ning tashkil etilishi (2020) gacha boʻlgan qonunchilik evolyutsiyasi koʻrib chiqiladi. Tadqiqot me'yoriy-huquqiy hujjatlar, rasmiy statistik ma'lumotlar va ilmiy adabiyotlar tahliliga asoslanadi. Natijalar davlat siyosatining ikki bosqichli (1991–2016 va 2016–2020) harakterga ega ekanligini, ikkinchi bosqichda islohotlarning tezlashganini koʻrsatadi. Shu bilan birga, mintaqaviy (Buxoro viloyatiga xos) statistik ma'lumotlarning yetishmasligi tadqiqotning muhim cheklovi sifatida qayd etiladi.

Kalit so'zlar
oila-nikoh siyosati Oila kodeksi nikoh yoshi Buxoro viloyati mustaqillik davri qonunchilik islohoti mahalla instituti gender siyosati ijtimoiy transformatsiya oila instituti.
Maqola PDF

Maqolaning to'liq PDF nusxasi

Maqolani o'qish uchun PDF faylni oching yoki yuklab oling.

Foydalanilgan adabiyotlar
1. Ўзбекистон Республикасининг Оила кодекси, 1998 йил 30 апрель, 607-I-сон // Қонунчилик маълумотлари миллий базаси. — Тошкент, 1998. — Кириш режими: https://lex.uz/docs/-104720 (мурожаат санаси: 02.07.2026).
2. Ўзбекистон Республикаси Президентининг "Ўзбекистон Республикасини янада ривожлантириш бўйича Ҳаракатлар стратегияси тўғрисида"ги Фармони, 2017 йил 7 феврал, ПФ-4947-сон // Қонунчилик маълумотлари миллий базаси. — Кириш режими: https://lex.uz (мурожаат санаси: 02.07.2026).
3. Ўзбекистон Республикаси Президентининг "Ўзбекистон Республикасида оила институтини мустаҳкамлаш концепциясини тасдиқлаш тўғрисида"ги қарори, 2018 йил 27 июнь, ПҚ-3808-сон // Қонунчилик маълумотлари миллий базаси. — Кириш режими: https://lex.uz (мурожаат санаси: 02.07.2026).
4. Ойна.uz. Ўзбекистонда қизлар учун никоҳ ёши қонунан 18 ёш этиб белгиланмоқда // Xalq soʻzi / Kun.uz. — 2019. — Кириш режими: https://kun.uz/50148477 (мурожаат санаси: 02.07.2026).
5. Ўзбекистон Республикасининг "Хотин-қизларни тазйиқ ва зўравонликдан ҳимоя қилиш тўғрисида"ги Қонуни, 2019 йил 2 сентябрь, ЎРҚ-561-сон // Қонунчилик маълумотлари миллий базаси. — Кириш режими: https://lex.uz/docs/-4494709 (мурожаат санаси: 02.07.2026).
6. Ўзбекистон Республикаси Президентининг "Жамиятда ижтимоий-маънавий муҳитни соғломлаштириш, маҳалла институтини янада қўллаб-қувватлаш ҳамда оила ва хотин-қизлар билан ишлаш тизимини янги даражага олиб чиқиш чора-тадбирлари тўғрисида"ги Фармони, 2020 йил 18 феврал, ПФ-5938-сон // Қонунчилик маълумотлари миллий базаси. — Кириш режими: https://lex.uz (мурожаат санаси: 02.07.2026).
7. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг "Ўзбекистон Республикаси Маҳалла ва оилани қўллаб-қувватлаш вазирлиги ҳузурида "Маҳалла ва оила" илмий-тадқиқот институти фаолиятини ташкил этиш тўғрисида"ги қарори, 2020 йил 10 июнь, 367-сон // Қонунчилик маълумотлари миллий базаси. — Кириш режими: https://lex.uz/docs/-4850317 (мурожаат санаси: 02.07.2026).
8. Daryo.uz. Mahalla va oilani qoʻllab-quvvatlash vazirligi bir yillik faoliyati davomida qanday natijalarga erishdi // Daryo. — 2021, 22 aprel. — [Elektron resurs]. — Kirish rejimi: https://daryo.uz/2021/04/22/mahalla-va-oilani-qollab-quvvatlash-vazirligi-bir-yillik-faoliyati-davomida-qanday-natijalarga-erishdi (murojaat sanasi: 02.07.2026).
9. Ijtimoiy.uz. Mahalla va oila institutlarining mustahkamligi jamiyat farovonligi kafolatidir // Ijtimoiy.uz. — 2022. — Kirish rejimi: https://ijtimoiy.uz/1288/ (murojaat sanasi: 02.07.2026).
10. Kun.uz. Xronika: Mahalla, oila va xotin-qizlar boʻyicha tashkilotlarning 30 yillik silsilasi // Kun.uz. — 2022, 3 mart. — Kirish rejimi: https://kun.uz/news/2022/03/03 (murojaat sanasi: 02.07.2026).
11. NCHPL.uz. Oʻzbekistonda nikoh va ajrimlar (Milliy statistika qoʻmitasi ma'lumotlari asosida) // NCHPL.uz. — 2025. — Kirish rejimi: https://www.nchpl.uz/uz/posts/braki-razvody-uzbekistan (murojaat sanasi: 02.07.2026); Caravan-info.uz. Hududlar boʻyicha muhabbat: Oʻzbekistonda birinchi yarim yillik nikoh statistikasi e'lon qilindi // Caravan-info.uz. — 2025. — Kirish rejimi: https://caravan-info.uz/uz/obschestvo/559130 (murojaat sanasi: 02.07.2026).
12. Oʻzbekiston Respublikasi Oliy Majlisi Qonunchilik palatasi Kengashi va Senat Kengashining "Toʻylar, oilaviy tantanalar, ma'raka va marosimlar, marhumlarning xotirasiga bagʻishlangan tadbirlar oʻtkazilishini tartibga solish tizimini yanada takomillashtirish toʻgʻrisida"gi qoʻshma qarori, 2019-yil 14-sentyabr, 2736-III/KQ-592-III-son // Qonunchilik ma'lumotlari milliy bazasi. — Kirish rejimi: https://lex.uz/docs/-5153833 (murojaat sanasi: 03.07.2026).
13. Qalampir.uz. "Oʻzbekni toʻy balosidan qutqaring" — Senat hamon 102 yillik qaror ustida ishlayapti // Qalampir.uz. — 2019. — Kirish rejimi: https://qalampir.uz/uz/news/senat-yangilik-k-ilmadi-102-yillik-k-aror-ustida-k-ayta-ishlayapti-kholos-8537 (murojaat sanasi: 03.07.2026).
15. Oʻzbekiston Respublikasining "Xotin-qizlar va erkaklar uchun teng huquq hamda imkoniyatlar kafolatlari toʻgʻrisida"gi Qonuni, 2019-yil 2-sentyabr, OʻRQ-562-son // Qonunchilik ma'lumotlari milliy bazasi. — Kirish rejimi: https://lex.uz (murojaat sanasi: 03.07.2026).
16. Oʻzbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining "Buxoro viloyatini xotin-qizlar bilan ishlash yoʻnalishida namunali hududga aylantirish chora-tadbirlari dasturini tasdiqlash toʻgʻrisida"gi qarori, 2019-yil 14-iyun, 495-son // Qonunchilik ma'lumotlari milliy bazasi. — Kirish rejimi: https://lex.uz/docs/-4377483 (murojaat sanasi: 03.07.2026).
17. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining "Oila va xotin-qizlar bilan ishlash, mahalla va nuroniylarni qoʻllab-quvvatlash tizimini takomillashtirish chora-tadbirlari toʻgʻrisida"gi PF-81-son Farmoni va "Oila va xotin-qizlar davlat qoʻmitasi faoliyatini tashkil etish toʻgʻrisida"gi PQ-146-son qarori, 2022-yil 1-mart // Qonunchilik ma'lumotlari milliy bazasi. — Kirish rejimi: https://lex.uz/docs/-5884084 (murojaat sanasi: 03.07.2026).
18. Oʻzbekiston Respublikasi Prezidentining "2022–2026-yillarga moʻljallangan Yangi Oʻzbekistonning taraqqiyot strategiyasi toʻgʻrisida"gi Farmoni, 2022-yil 28-yanvar, PF-60-son // Qonunchilik ma'lumotlari milliy bazasi. — Kirish rejimi: https://lex.uz (murojaat sanasi: 03.07.2026).
19. Oʻzbekiston Respublikasining "Ayrim qonun hujjatlariga bola huquqlari himoyasini yanada mustahkamlashga qaratilgan qoʻshimcha va oʻzgartirishlar kiritish toʻgʻrisida"gi Qonuni, 2025-yil 20-fevral, OʻRQ-1035-son // Qonunchilik ma'lumotlari milliy bazasi. — Kirish rejimi: https://lex.uz (murojaat sanasi: 03.07.2026).
20. Oʻzbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. — Toshkent: Oʻzbekiston, 2023. — 76 b.

How to Cite

Shamsiyeva Zilola Askarovna Termiz davlat universiteti Etnografiya, etnologiya va antropologiya mutaxassisligi tayanch doktoranti. (2026). MUSTAQILLIK YILLARIDA OILA-NIKOH SOHASIDAGI DAVLAT SIYOSATI VA QONUNCHILIK: TARIXIY-ETNOLOGIK TAHLIL (BUXORO VILOYATI MISOLIDA). Surxondaryo: Ilm va Tafakkur, 2, 152-160. https://doi.org/10.37547/surxon-2026-2-334
8 Ko'rishlar
2026 Nashr yili
152-160 Sahifalar
CC BY 4.0 Ushbu maqola Creative Commons Attribution 4.0 International litsenziyasi ostida nashr etilgan.