ILMIY JURNAL

SURXONDARYO: ILM VA TAFAKKUR

Ilmiy maqolalar va tadqiqotlar jurnali

334
Maqola
535
Muallif
2675
Ko'rishlar
3
Til
Arxiv 1-son (2026) Maqola
Open Access
https://doi.org/10.37547/surxon-2026-1-306

ЖИЗЗАХ ВОҲАСИ ЧОРВАЧИЛИГИГА ХОС ТАБИАТ БИЛАН БОҒЛИҚ УДУМЛАР

Тиловбoев Мухаммад Холмўмин ўғли Жиззах давлат педагогика университети тадқиқотчиси
Nashr qilingan sana 2026-yil, 1-son
Sahifalar 230-236
Jurnal 1-son (2026)
DOI https://doi.org/10.37547/surxon-2026-1-…
Ko'rishlar 8
PDF Yuklab olish
Abstrakt

Анъанавий хўжалик юритишнинг энг қадимий кўринишларидан ва тирикчилик манбаини белгиловчи асосий меҳнат турларидан бири ҳисобланган Жиззах воҳаси чорвачилиги билан боғлиқ урф –одатлар ёзма манба ва этнографик материаллар асосида тадқиқотчилар томонидан маълум даражада тадқиқ қилинган. Мазкур мақолада Жиззах воҳаси аҳолиси чорвачилигида табиат билан боғлиқ удумлар ва уларнинг этнолокал хусусиятлари таҳлил қилинган. Шунингдек, воҳа чорвадорларининг узоқ йиллар мобайнида осмон жисмларининг ҳолати, уларнинг ҳаракатланишини кузатиши натижасида анъанавий тақвимлари пайдо бўлганлиги, улардан кундалик турмушда фойдаланиб келинаётганлиги ҳақида сўз юритилади. Мавсумий меҳнат, сувга бўлган эҳтиёж ва чорва билан боғлиқ турмуш тарзи воҳа аҳолисининг азалдан табиатга бўлган муносабатларида ўзига хос удумларни вужудга келтирган бўлиб, мазкур жараён муаллиф томонидан бир қанча манба ва дала тадқиқотлари ёрдамида очиб берилган.

Kalit so'zlar
воҳа Уструшона Жиззах чорвадор чорва тақвим халқ тақвимлари анъана урф-одат зиёратгоҳ космогоник тасаввурлар эътиқод.
Maqola PDF

Maqolaning to'liq PDF nusxasi

Maqolani o'qish uchun PDF faylni oching yoki yuklab oling.

Foydalanilgan adabiyotlar
1. Снесарев Г. П. Реликты до мусульманских верований и обрядов у узбеков Хорезма. − Москва: “Наука”, 1969. − С. 336.
2. Ҳайдарова С.А. Жиззах вилояти тоғли ҳудудлари қишлоқларининг ривожланиш хусусиялари // www. ziyonet.uz.
3. Toshboyev F.E. Ustrushona chorvadorlarining antik davrdagi madaniyati. Toshkent: “Tafakkur qanoti”. – Toshkent, 2014. – Б. 46-50.
4. Дала ёзувлари. Зомин тумани Хўжаи Сероб ота, Фориш тумани Ҳазрати эшон-у Халифа, Бахмал тумани Новқа ота ва Теракли ота ҳамда Ш.Рашидов тумани Парпи ота зиёратгоҳлари. 2015–2017 йиллар.
5. Пирматова М.С. Ўзбек тақвим фольклори. Филология фанлари номзоди илмий даражасини олиш учун ёзилган дисс…– Тошкент, 2008. – Б. 28, 30, 46.
6. Саримсоқов А.А. Ўзбекларнинг тақвимий маросимлари (Фарғона водийси материаллари асосида). Тарих фанлари номзоди илмий даражасини олиш учун ёзилган дисс…– Тошкент, 2010. – Б. 49, 54,127.
7. Дала тадқиқотлари: Кистаубоев Қолдибек–1947 йили туғилган. Фориш тумани, Оқтом МФЙ, 2025 йил.
8. Тошбоев Ф.Э. Тақвим билан боғлиқ илмий билимларнинг археологик ёдгорликларда акс этишига доир // “Таффакур зиёси” илмий-услубий журнали. – Тошкент, 2020. – Б. 57.
9. Ҳакимов М. Туркистон халқлари қўллаган тақвимлар / https://e-tarix.uz/jahon-tarixi/396-turkiston-xalqlari-taqvimi.html 11.09.2021.
10. Аҳмедова О. Табиат ва коинотга оид билим ва урф-одатларни илмий талқинлар асосида ўрганиш масалалари // Ўзбекистон давлат санъат ва маданият институти хабарлари. – Тошкент, 2018/1(5). – Б. 63.
11. Дала тадқиқотлари: Умрзоқов Мусурмон 1957 йилда туғилган, Зомин тумани, Бешкуви ҚФЙ, Сада маҳалласи.
12. Дала тадқиқотлари: Назарова Бозоргул–1942 йилда туғилган, Фориш тумани Ухум қишлоғи.
13. Дала тадқиқотлари: Ўғилбиби Камолова (87 ёшли чўпон), Фориш тумани Осмонсой қишлоғи.
14. Дала тадқиқотлари: Дўстмуродова Конигул – 1951йилда Ғаллаорол тумани Кешковут қишлоғида туғилган.
15. Дала тадқиқотлари: Асқарова Шарофат, Ш.Рашидов тумани Бобур жамоа хўжалиги.
16. Дала тадқиқотлари. Холбўтаева Мавлуда–64 ёш, Ғаллаорол тумани Абдукарим қишлоғи.
17. Дала тадқиқотлари: Муҳамматов Ҳусан, Фориш тумани Можрум қишлоғи.
18. Дала тадқиқотлари: Абдурахмонова Гуландом, Ш.Рашидов тумани Бобур жамоа хўжалиги.
19. Дала тадқиқотлари. Қулбоева Санобар–1964 йилда туғилган, Ғаллаорол тумани Солин қишлоғи.
20. Дала тадқиқотлари: Жўраева Ўғилой–63 ёшда, Фориш тумани Можрум қишлоғи.
21. Дала тадқиқотлари: Йигитова Назира,Бахмал тумани Сутлибулоқ қишлоғи.
22. Дала тадқиқотлари. Ботир Абдурахмонов – Ш.Рашидов тумани Бобур жамоа хўжалиги.
23. Дала тадқиқотлари: Холмуродова Рахима, Ғаллаорол тумани Гулистон қишлоғи.
24. Дала тадқиқотлари: Норқўзиев Наҳалбой, Ғаллаорол тумани Узунбулоқ қишлоғи.
25. Дала тадқиқотлари:Эшонқулова Гулчеҳра–81 ёш, Фориш тумани Осмонсой Сайёд қишлоғи.
26. Дала тадқиқотлари: Хўрозова Ҳамида–80-ёш, Ғаллаорол тумани Гулистон қишлоғи.
27. Дала тадқиқотлари: Қодирова Тиниқой, Бахмал тумани Сарюзи қишлоғи.
28. Дала тадқиқотлари: Каримов Абдуқаҳҳор, Ғаллаорол тумани Гулистон қишлоғи.
29. Дала тадқиқотлари: Маматкаримов Бойбек, Зомин тумани Туркман қишлоғи.
30. Дала тадқиқотлари: Убайдуллаев Абдураим, Ғаллаорол тумани Узунбулоқ қишлоғи.
31. Дала тадқиқотлари: Шоғдоров Алибой–чўпон, Ғаллаорол тумани Қўрғонча қишлоғи.

How to Cite

Тиловбoев Мухаммад Холмўмин ўғли Жиззах давлат педагогика университети тадқиқотчиси. (2026). ЖИЗЗАХ ВОҲАСИ ЧОРВАЧИЛИГИГА ХОС ТАБИАТ БИЛАН БОҒЛИҚ УДУМЛАР. Surxondaryo: Ilm va Tafakkur, 1, 230-236. https://doi.org/10.37547/surxon-2026-1-306
8 Ko'rishlar
2026 Nashr yili
230-236 Sahifalar
CC BY 4.0 Ushbu maqola Creative Commons Attribution 4.0 International litsenziyasi ostida nashr etilgan.